Τι είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT);

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία είναι ένας προσανατολισμός της ψυχοθεραπείας που συγκεντρώνει πολλαπλές θεωρίες, μοντέλα ψυχοπαθολογικής λειτουργίας, πρωτόκολλα και θεραπευτικές τεχνικές. To 1970 ο Aaron Beck ανέπτυξε μια νέα θεραπεία η οποία συνδυάζει δύο ρεύματα μελέτης που μέχρι τότε θεωρούνταν διακριτά, τον συμπεριφορισμό και το γνωστικισμό. Το ρεύμα του συμπεριφορισμού διερευνά τις συμπεριφορές και τις αλληλεπιδράσεις που πραγματοποιεί το άτομο με τον έξω κόσμο. Ο γνωστικισμός, από την άλλη, λειτουργεί σύμφωνα με τα νοητικά σχήματα, τις εσωτερικές δομές και τις διαδικασίες λειτουργίας του ατόμου. Ως θεραπεία η CBT είναι εύκολα προσαρμόσιμη στις ανάγκες του εκάστοτε ασθενούς είτε πρόκειται για ατομικό, οικογενειακό ή ομαδικό μονοπάτι. Η παρέμβαση βασίζεται στο παρόν του ατόμου και χρησιμοποιεί τεχνικές ενσυνειδητότητας για να αλλάξει τους δυσπροσαρμοστικούς μηχανισμούς σκέψης για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του.

Ο ψυχοθεραπευτής συνοδεύει τον ασθενή σε μια βραχυπρόθεσμη διαδρομή, εξετάζοντας τις ιδιαιτερότητες του συγκεκριμένου περιστατικού, τη συμπτωματολογία και αναγνωρίζοντας την έναρξη των συναισθηματικών επεισοδίων. Ειδικότερα, διδάσκεται ο ασθενής πώς να διαχειρίζεται τα συμπτώματα και τις καταστάσεις σε περίπτωση μανίας. Οι δεξιότητες που μαθαίνει το υποκείμενο χρησιμεύουν για τη διαχείριση των υποσυνδρομικών εκδηλώσεων της διαταραχής, οι οποίες επιμένουν ακόμη και στην ευθυμική φάση.

Οι δεξιότητες που αποκτώνται επιτρέπουν τη διαχείριση γεγονότων ή σκέψεων που προκαλούν άγχος και υποτροπές. Εν συνεχεία, ο θεραπευτής αναδομεί τη σκέψη και τα νοητικά σχήματα του ατόμου, τροποποιώντας τις δυσλειτουργικές σκέψεις. Σε γενικές γραμμές, η CBT εξηγεί τη συναισθηματική δυσφορία μέσω μιας πολύπλοκης σχέσης σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών. Τα γεγονότα επηρεάζουν τα συναισθήματα του ανθρώπου, αλλά οι σκέψεις και οι συμπεριφορές καθορίζουν την έντασή τους και τη διάρκειά τους.

Επομένως, η CBT ψυχοθεραπεία δρα καταλυτικά στα συναισθήματα, τα γνωστικά πρότυπα και τις συμπεριφορές. Οι στόχοι της θεραπείας καθορίζονται με συνεργατικό τρόπο μεταξύ ασθενούς και ψυχοθεραπευτή, σύμφωνα με τη διάγνωση και με τη συμφωνία ενός πλάνου θεραπείας. Στην ιδανική πρακτική της ο θεραπευτής αξιολογεί αντικειμενικά μέσω ψυχομετρικών εργαλείων τις συμπτωματικές αλλαγές και την τάση σε σχέση με τους στόχους που ορίζονται στην πορεία της ψυχοθεραπείας.

Εφόσον καθοριστούν οι θεραπευτικοί στόχοι, ο ψυχοθεραπευτής και ο ασθενής συνεργάζονται για να εντοπίσουν σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές που παίζουν ρόλο σε καταστάσεις αδιαθεσίας και ψυχοπαθολογίας. Υπό αυτή την έννοια, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία περιλαμβάνει την κατ' οίκον εργασία, προκειμένου να προωθηθούν και να γενικευτούν οι τρόποι αναγνώρισης και ρύθμισης συναισθημάτων, σκέψεων και συμπεριφορών που αποκτήθηκαν στη συνεδρία. Η γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία λειτουργεί στο «εδώ και τώρα», διερευνώντας τα συναισθήματα, τις σκέψεις και συμπεριφορές του παρόντος, που αναδύονται στην καθημερινή ζωή του θεραπευόμενου.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Cha, J. Y., Kim, S. Y., Lim, Y. W., Choi, K. H., & Shin, I. S. (2025). Comparative effectiveness of cognitive behavioral therapy and behavioral therapy in obesity: a systematic review and network meta-analysis. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 32(1), 96-110. https://doi.org/10.1007/s10880-023-10000-6

Ryum, T., & Kazantzis, N. (2024). Elucidating the process-based emphasis in cognitive behavioral therapy. Journal of Contextual Behavioral Science, 33, 100819. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2024.100819

Selby, E. A. (2025). Looking to the future with a cognitive-behavioral lens: The inaugural edition of the International Journal of Cognitive Behavioral Therapy. International Journal of Cognitive Behavioral Therapy, 18(1), 1-8. https://doi.org/10.1007/s41811-025-00248-1

Vasile, C. (2020). CBT and medication in depression (Review). Experimental and Therapeutic Medicine, 20(4). https://doi.org/10.3892/etm.2020.9014