Ενδοοικογενειακή Βία: Τι Είναι και Πώς Εκδηλώνεται

Ενδοοικογενειακή Βία: Τι Είναι και Πώς Εκδηλώνεται

Η ενδοοικογενειακή βία είναι μια πραγματικότητα που αφορά πολύ περισσότερες οικογένειες απ' όσες φανταζόμαστε. Δεν είναι πάντα ορατή, δεν αφήνει πάντα ίχνη στο σώμα, και συχνά τα ίδια τα θύματα δυσκολεύονται να την αναγνωρίσουν. Αν βρίσκεσαι εδώ γιατί κάτι σε αυτή την περιγραφή σε αγγίζει, είναι σημαντικό να ξέρεις ότι δεν είσαι μόνος/η.

Τι Είναι η Ενδοοικογενειακή Βία

Η ενδοοικογενειακή βία δεν είναι απλώς σωματική επίθεση. Είναι ένα μοτίβο συμπεριφορών με τις οποίες ένα άτομο ασκεί έλεγχο και εξουσία πάνω σε ένα άλλο μέλος της οικογένειας ή τον/την σύντροφό του. Μπορεί να συμβαίνει μεταξύ συζύγων, συντρόφων, γονέων και παιδιών, ή ακόμα και από νεότερα προς μεγαλύτερα μέλη.

Ένα στοιχείο που συχνά παρεξηγείται: η βία δεν είναι αποτέλεσμα «απώλειας ελέγχου». Είναι, αντίθετα, μια μέθοδος απόλυτου ελέγχου του άλλου (Abdo et al., 2020).

Οι Μορφές που Παίρνει

Λεκτική βία

Απειλές, υποτίμηση, εξύβριση. Λόγια που πληγώνουν και αφήνουν βαθύ αποτύπωμα στην αυτοεκτίμηση του θύματος.

Ψυχολογική βία

Ο θύτης συστηματικά υπονομεύει την αυτοεκτίμηση του θύματος, το παρουσιάζει ως ανίκανο και αδύναμο. Σταδιακά το θύμα χάνει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, σταματά να παίρνει πρωτοβουλίες και αρχίζει να αποδέχεται παθητικά την κατάστασή του.

Οικονομική βία

Ο έλεγχος των χρημάτων και η αφαίρεση κάθε οικονομικής ανεξαρτησίας από το θύμα. Με αυτόν τον τρόπο, η έξοδος από τη σχέση γίνεται ακόμα πιο δύσκολη.

Σεξουαλική βία

Κάθε μορφή σεξουαλικής πράξης που γίνεται χωρίς συναίνεση, ανεξάρτητα από τον δεσμό που υπάρχει μεταξύ των δύο ατόμων.

Σωματική βία

Είναι η πιο ορατή μορφή, αλλά δεν είναι πάντα παρούσα, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια. Εμφανίζεται συνήθως όταν ο θύτης δεν καταφέρνει να ελέγξει το θύμα με άλλους τρόπους (Antoniou & Iatrakis, 2019).

Ο Κύκλος της Βίας

Η ενδοοικογενειακή βία σπάνια εμφανίζεται ως μεμονωμένο συμβάν. Ακολουθεί έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο που γίνεται όλο και πιο δύσκολο να σπάσει. Η απομόνωση, η ντροπή και οι ενοχές βυθίζουν τα θύματα στη σιωπή και τα εμποδίζουν να δουν διέξοδο.

1. Κλίμα έντασης

Η ατμόσφαιρα φορτίζεται σταδιακά. Το θύμα αισθάνεται ότι «κάτι έρχεται» και προσπαθεί να αποφύγει οτιδήποτε μπορεί να πυροδοτήσει το επεισόδιο.

2. Έκρηξη βίας

Το βίαιο επεισόδιο λαμβάνει χώρα, σε οποιαδήποτε από τις μορφές που περιγράψαμε παραπάνω.

3. Μήνας του μέλιτος

Μετά την κρίση, ο θύτης εκφράζει τύψεις, ζητά συγχώρεση και υπόσχεται αλλαγή. Αυτή η φάση μπορεί να είναι πολύ πειστική και να δημιουργήσει σύγχυση στο θύμα.

4. Αιτιολογήσεις και μεταφορά ευθύνης

Ο θύτης ελαχιστοποιεί αυτό που συνέβη και αναζητά δικαιολογίες, μεταφέροντας συχνά την ευθύνη στο θύμα. Εκείνο με τη σειρά του αρχίζει να αμφιβάλλει για τον εαυτό του και να αναλαμβάνει ευθύνες που δεν του ανήκουν (Walker et al., 2020).

Με την πάροδο του χρόνου, οι φάσεις αυτές γίνονται πιο κοντά η μία στην άλλη, ενώ η σοβαρότητα των επεισοδίων κλιμακώνεται. Όταν η κυριαρχία είναι καλά εδραιωμένη, το στάδιο του μήνα του μέλιτος παραλείπεται εντελώς.

Τι Δείχνουν τα Στοιχεία

Το 30% των γυναικών παγκοσμίως έχει βιώσει κάποια μορφή σωματικής ή σεξουαλικής βίας στη διάρκεια της ζωής του, με το 27% αυτών ηλικίας 15 έως 49 ετών να έχουν δεχθεί βία από σύντροφό τους. Η βία δεν αφορά μόνο γυναίκες: τα ποσοστά για άνδρες θύματα κυμαίνονται μεταξύ 3,4% και 20,3% παγκοσμίως.

Στην Ελλάδα, 1 στις 4 γυναίκες έχει πέσει ή θα πέσει θύμα κακοποίησης κάποια στιγμή στη ζωή της. Οι θύτες στο 50% των δολοφονιών γυναικών είναι σύντροφοι ή σύζυγοι. Παρά το μέγεθος του προβλήματος, η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων δεν προχωρά σε καταγγελία, καθώς το κλίμα ανοχής και η ενοχοποίηση του θύματος λειτουργούν ως φραγμός (Antoniou & Iatrakis, 2019).

Το Πρώτο Βήμα

Αν αναγνωρίζεις κάτι από τα παραπάνω στη ζωή σου ή στη ζωή κάποιου κοντινού σου ατόμου, να ξέρεις ότι δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσεις μόνος/η. Η αναζήτηση υποστήριξης από έναν ειδικό μπορεί να είναι το πρώτο βήμα προς μια διέξοδο.

Βιβλιογραφία

Abdo, C., Miranda, E. P., Santos, C. S., Júnior, J. B., & Bernardo, W. M. (2020). Domestic violence and substance abuse during COVID19: A systematic review. Indian Journal of Psychiatry, 62(Suppl 3), S337–S342. https://doi.org/10.4103/psychiatry.IndianJPsychiatry_1049_20

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). https://doi.org/10.1176/appi.books.97808904

Antoniou, E., & Iatrakis, G. (2019). Domestic violence during pregnancy in Greece. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(21), 4222. https://doi.org/10.3390/ijerph16214222

Batubara, I. M. S., Daulima, N. H. C., Wardani, I. Y., Kusumawati, H. N., Setiyawan, S., Oktariani, M., & Rumiyati, E. (2021). Resilience of adolescents survivors of domestic violence: A qualitative study. Open Access Macedonian Journal of Medical Sciences, 9(G), 211–216. https://doi.org/10.3889/oamjms.2021.6772

Bhalotra, S. R., Kambhampati, U. S., Rawlings, S., & Siddique, Z. (2018). Intimate partner violence and the business cycle. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.3111147

Callaghan, J. E. M., Fellin, L. C., & Alexander, J. H. (2018). Promoting resilience and agency in children and young people who have experienced domestic violence and abuse: The "MPOWER" intervention. Journal of Family Violence.https://doi.org/10.1007/s10896-018-0025-x

Chiang, L., Howard, A., Gleckel, J., Ogoti, C., Karlsson, J., Hynes, M., & Mwangi, M. (2018). Cycle of violence among young Kenyan women. Child Abuse & Neglect, 84, 45–52. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2018.07.010

de Jongh, A., Amann, B. L., Hofmann, A., Farrell, D., & Lee, C. W. (2019). The status of EMDR therapy in the treatment of posttraumatic stress disorder 30 years after its introduction. Journal of EMDR Practice and Research, 13(4), 261–269. https://doi.org/10.1891/1933-3196.13.4.261

Ditekemena, J. D., Luhata, C., Mavoko, H. M., Siewe Fodjo, J. N., Nkamba, D. M., Van Damme, W., & Colebunders, R. (2021). Intimate partners violence against women during a COVID-19 lockdown period. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(10), 5108. https://doi.org/10.3390/ijerph18105108